archa jyothisham | Atharva jyothisham | Yajusha Jyotisham

Description

ఆర్చ జ్యోతిషం | అథర్వ జ్యోతిషం | యాజుష జ్యోతిషం

ఆర్చ జ్యోతిషం — ముందుమాట

వేదాంగాలలో జ్యోతిషశాస్త్రానికి అత్యున్నతమైన స్థానం ఉంది. వేదవిహితమైన యజ్ఞయాగాదులు, ధార్మిక కర్మలు నిర్ణీతమైన కాలక్రమాన్ని అనుసరించి నిర్వహించవలసి ఉంటుంది. ఆ కాలాన్ని నిర్ణయించి, దినము, తిథి, నక్షత్రం, ఋతువు, అయనం, మాసం, ముహూర్తం, పర్వకాలం మొదలైన కాలవిభాగాలను తెలియజేసే శాస్త్రమే జ్యోతిషం. ఈ భావాన్నే గ్రంథారంభంలో ప్రజాపతికి నమస్కరించి, కాలజ్ఞానాన్ని వివరించబోతున్నట్లు తెలియజేస్తుంది.

 

ఆర్చ జ్యోతిషం ప్రాచీన భారతీయ కాలగణనా సంప్రదాయాన్ని సూత్రరూపంలో తెలియజేసే గ్రంథం. ముఖ్యంగా ఐదు సంవత్సరాలను ఒక యుగంగా స్వీకరించే పంచవార్షిక యుగపద్ధతి దీనికి ప్రధాన ఆధారం. యుగారంభం, సూర్యచంద్రుల గమనం, ఉత్తరాయణ–దక్షిణాయనాలు, ఋతువులు, మాసాలు, పక్షాలు, తిథులు, నక్షత్రాలు వంటి కాలవిభాగాలను పరస్పర సంబంధంతో గణించే విధానం ఇందులో వివరించబడింది.

 

ఈ గ్రంథంలో కాలగణనకు సంబంధించిన గణితపద్ధతులకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. పర్వకాలం, తిథి, నక్షత్రభాగం, దినభాగం, కళ, కాష్ఠ, నాడిక, ముహూర్తం మొదలైన కాలప్రమాణాలను సంఖ్యాపూర్వకంగా నిర్ణయించే సూత్రాలు ఇందులో కనిపిస్తాయి. రెండు నాడికలు ఒక ముహూర్తానికి సమానమని, అలాగే సూక్ష్మమైన కాలప్రమాణాలను మరింత విభజించి గణించవచ్చని గ్రంథం వివరిస్తుంది.

 

సూర్యచంద్రుల గమనమే కాలగణనకు ఆధారం అనే భావన ఈ గ్రంథంలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. సూర్యుని గమనం ఆధారంగా సౌరమాసాలను, చంద్రుని గమనం ఆధారంగా చాంద్రమాసాలను, వాటి సమన్వయంతో ఋతువులను నిర్ణయించే విధానం ఇందులో చెప్పబడింది.

 

అలాగే ఉత్తరాయణం–దక్షిణాయనం మరియు వాటి వల్ల పగలు–రాత్రుల ప్రమాణంలో కలిగే మార్పులను కూడా గ్రంథం వివరిస్తుంది. ఉత్తరాయణంలో పగటి వ్యవధి పెరుగుతూ, రాత్రి తగ్గుతుందని, దక్షిణాయనంలో దీనికి విరుద్ధమైన మార్పు సంభవిస్తుందని పేర్కొంటుంది.

 

నక్షత్రవిజ్ఞానం కూడా ఆర్చ జ్యోతిషంలోని ముఖ్యమైన అంశం. నక్షత్రభాగాల గణన, నక్షత్రాల సంకేతాలు, నక్షత్రాల అధిదేవతలు, యజ్ఞకర్మలలో నక్షత్రజ్ఞాన ప్రాధాన్యం వంటి విషయాలు ఇందులో ఉన్నాయి. అగ్ని, ప్రజాపతి, సోమ, రుద్ర, అదితి, బృహస్పతి, పితృదేవతలు, భగుడు, అర్యమ, సవిత, త్వష్ట, వాయువు, మిత్రుడు, ఇంద్రుడు, నిరృతి, ఆపః, విశ్వేదేవతలు, విష్ణువు, వసువులు, వరుణుడు, అజైకపాత్, అహిర్బుధ్న్యుడు, పూషణుడు, అశ్వినీదేవతలు, యముడు మొదలైన దేవతలను వివిధ నక్షత్రాలకు అధిదేవతలుగా పేర్కొంటుంది.

 

యజ్ఞకర్మలో నక్షత్రాలకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని గ్రంథం ప్రత్యేకంగా తెలియజేస్తుంది. యజమానుని జన్మనక్షత్రం మొదలైన విషయాలను శాస్త్రజ్ఞులు పరిశీలించాలని, అందువల్ల నక్షత్రజ్ఞానం యజ్ఞకర్మలకు ముఖ్యమైనదని పేర్కొంటుంది.

గ్రంథం లగధ మహర్షి ప్రతిపాదించిన కాలజ్ఞానాన్ని వివరిస్తున్నట్లు ప్రారంభంలోనే పేర్కొంటుంది. మాసాలు, సంవత్సరాలు, ముహూర్తాలు, ఉదయకాలాలు, పర్వాలు, దినాలు, ఋతువులు, అయనాలు మొదలైన కాలవిభాగాల స్వరూపాన్ని లగధ మహర్షి వివరించినట్లు గ్రంథసారాంశంలో చెప్పబడింది.

 

ఇందులో విషువత్ కాలం, తిథులు, పర్వాలు, ఉపవాసకాలం, చంద్రోదయ సంబంధిత కాలగణన వంటి అంశాలు కూడా ప్రస్తావించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా విషువత్ సంబంధమైన కాలాన్ని గణితపద్ధతిలో నిర్ణయించి, దాని ఆధారంగా పర్వాలు మరియు తిథులను నిర్ణయించే విధానం చెప్పబడింది.

ఈ గ్రంథంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధమైన భావాన్ని—

“యథా శిఖా మయూరాణాం నాగానాం మణయో యథా ।

తద్వద్వేదాంగశాస్త్రాణాం జ్యౌతిషం మూర్ధని స్థితం ॥”

అనే శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. నెమలికి శిఖ ఎంత విశిష్టమో, నాగులకు మణి ఎంత ప్రాధాన్యమో,

వేదాంగశాస్త్రాలన్నింటిలో జ్యోతిషం అంతటి ప్రధానమైనదని దీని భావం.

అదేవిధంగా వేదాలు యజ్ఞకర్మలను నిర్దేశించాయని, ఆ యజ్ఞాలు నిర్ణీతమైన కాలక్రమాన్ని అనుసరించి నిర్వహించబడాలని, అందువల్ల జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని తెలిసినవాడు యజ్ఞకాలాన్ని కూడా సరిగ్గా తెలుసుకున్నవాడవుతాడు అని గ్రంథం స్పష్టంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.

ముగింపు

ఆర్చ జ్యోతిషం పరిమాణంలో సంక్షిప్తమైనప్పటికీ, ప్రాచీన భారతీయ కాలగణన, పంచవార్షిక యుగపద్ధతి, సూర్యచంద్రుల గమనం, తిథి–పర్వ నిర్ణయం, నక్షత్రగణన, మాస–ఋతు–అయన విభజన, నాడిక–ముహూర్తాది కాలప్రమాణాలు, యజ్ఞకాల నిర్ణయం వంటి అనేక ముఖ్యమైన అంశాలను తనలో నిక్షిప్తం చేసుకున్న విలువైన జ్యోతిషగ్రంథం.

 

అధర్వ జ్యోతిషం 

వేదాంగాలలో జ్యోతిషశాస్త్రానికి విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. కాలాన్ని తెలుసుకోవడం, తిథి–వార–నక్షత్ర–యోగ–కరణాదులను నిర్ణయించడం, ముహూర్తాలను పరిశీలించడం, శుభాశుభ కార్యాలకు తగిన సమయాన్ని ఎంపిక చేయడం వంటి విషయాలలో జ్యోతిషశాస్త్రం ప్రాచీన భారతీయ జీవన విధానానికి మార్గదర్శకంగా నిలిచింది.

 

‘అధర్వ జ్యోతిషం’ అటువంటి ప్రాచీన జ్యోతిష పరంపరలోని విశిష్ట గ్రంథంగా ఈ ప్రతిలో ప్రతిఫలిస్తోంది. గ్రంథారంభంలో స్వయంభువుడైన బ్రహ్మదేవుని, లోకపితామహునిగా పేర్కొని, కాశ్యప మహర్షి ఆయనను ముహూర్తాల ప్రమాణం, పగలు–రాత్రి కాలవిభాగాలు, సూర్యచంద్రుల గమనము మొదలైన విషయాల గురించి ప్రశ్నించడం ద్వారా గ్రంథవిషయం ప్రారంభమవుతుంది.

 

ఈ గ్రంథంలో కాలప్రమాణం, ముహూర్త నిర్ణయం, ముహూర్తాల శుభాశుభ స్వభావం, తిథులు, కరణాలు, వారాలు, నక్షత్రాలు, తారాబలం, చంద్రబలం మొదలైన అనేక జ్యోతిష అంశాలు క్రమపద్ధతిలో వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా ఏ కార్యానికి ఏ ముహూర్తం అనుకూలమో, ఏ కరణంలో ఏ కార్యం చేయాలో, ఏ తిథులను ఏ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించాలో తెలియజేయడం ఈ గ్రంథంలోని ప్రధాన విశేషాలలో ఒకటి.

 

ముహూర్తవిచారం ఈ గ్రంథంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యాన్ని పొందింది. రౌద్ర, మైత్ర, సావిత్ర, వైరాజ, విజయ, వారుణ, సౌమ్య, భగ మొదలైన ముహూర్తాలకు సంబంధించిన కార్యవిధానాలను గ్రంథం వివరిస్తుంది. యజ్ఞం, వివాహం, ఉపనయనం, దేవకార్యం, ప్రయాణం, వ్యవసాయం, నిర్మాణం, రాజకార్యం మొదలైన వివిధ కార్యాలకు తగిన ముహూర్తాలను సూచిస్తుంది.

 

అలాగే కరణవిచారం కూడా విస్తృతంగా చెప్పబడింది. బవ, బాలవ, కౌలవ, తైతిల, గరజ, వణిజ, విష్టి అనే చర కరణాలతో పాటు శకుని, చతుష్పద, నాగ, కౌస్తుభ అనే స్థిర కరణాల స్వరూపం, వాటికి అనుకూలమైన కార్యాలు, దేవతా సంబంధం మొదలైన విషయాలు వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా విష్టి కరణానికి సంబంధించిన జాగ్రత్తలను గ్రంథం ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటుంది.

 

తిథుల విషయంలో నందా, భద్రా, జయా, రిక్తా, పూర్ణా అనే ఐదు వర్గీకరణలను వివరించి, ఆయా తిథులకు తగిన కార్యాలను నిర్దేశిస్తుంది. అలాగే వారాలతో తిథుల సంయోగం ద్వారా ఏర్పడే ప్రత్యేక శుభయోగాలను కూడా వివరిస్తుంది.

ఈ గ్రంథంలో మరో ముఖ్యమైన భాగం నక్షత్రవిచారం. జన్మనక్షత్రం నుండి లెక్కించి జన్మ, సంపత్, విపత్, క్షేమ, ప్రత్యర, సాధక, నైధన, మిత్ర, పరమమైత్ర అనే తొమ్మిది తారావర్గాలను నిర్ణయించే విధానం ఇందులో ఉంది. కార్యసిద్ధి, ప్రయాణం, వివాహం, విద్య, గృహకార్యాలు మొదలైన సందర్భాలలో ఈ నక్షత్రవర్గాల ప్రాధాన్యాన్ని గ్రంథం వివరిస్తుంది.

 

తిథి, నక్షత్రం, కరణం, ముహూర్తం, వారము, తారాబలం, చంద్రబలం వంటి అంశాలను పరస్పర సంబంధంతో పరిశీలించవలసిన అవసరాన్ని కూడా గ్రంథం తెలియజేస్తుంది. ముఖ్యంగా చంద్రబలానికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, చంద్రుని బలాబలాలను పరిశీలించిన తరువాతే గ్రహాల శుభాశుభ ప్రభావాలను నిర్ణయించాలనే దృష్టిని ప్రతిపాదిస్తుంది.

 

వారఫలితాల విభాగంలో ఆదివారం నుండి శనివారం వరకు ఏయే కార్యాలు ఏ వారంలో ప్రశస్తమో వివరించబడింది. రాజకార్యాలు, వ్యవసాయం, సైనికకార్యాలు, స్వాధ్యాయం, దేవారాధన, వివాహం, క్రయవిక్రయాలు, గృహప్రవేశం మొదలైన వాటికి వారానుసారమైన కార్యవిధానాన్ని ఈ గ్రంథం సూచిస్తుంది.

ఇక ఆధాన–జన్మ–కర్మ నక్షత్రాలు, తొమ్మిది తారావర్గాలు, వాటి శుభాశుభ ఫలితాలు, నిషిద్ధ నక్షత్రాలలో చేయకూడని కార్యాలు, అనుకూల నక్షత్రాలలో చేయవలసిన కార్యాలు వంటి అంశాలు కూడా గ్రంథంలో వివరంగా ఉన్నాయి.

 

గ్రంథంలోని తరువాతి భాగంలో ఋతుకాలం, గర్భాధానం, సంతానానికి సంబంధించిన ప్రాచీన కాలవిచారాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఈ విషయాలను ఆధునిక వైద్యశాస్త్ర నిర్ణయాలుగా కాకుండా, గ్రంథకాలంలోని జ్యోతిష–ఆచార సంప్రదాయాలుగా, చారిత్రక దృష్టితో అధ్యయనం చేయడం సముచితం.

చివరగా, ఉపవాసం, దానం, తర్పణం, శాంతికర్మలు, దేవతా–పితృ–ద్విజ పూజ మొదలైన ధార్మిక ఆచరణల ద్వారా గ్రహ–నక్షత్ర సంబంధిత దోషాలు శాంతిస్తాయని గ్రంథం పేర్కొంటుంది.

 

ఈ గ్రంథం కాశ్యప–బ్రహ్మ సంవాద రూపంలో లభించిన ఆథర్వణ జ్యోతిషం అని ముగింపులో పేర్కొనబడింది. సర్వబోధార్థం వ్యాఖ్యతో కూడి దీనిని సమర్పించినట్లు గ్రంథకర్త తెలియజేస్తారు.

 

అందువల్ల అధర్వ జ్యోతిషం కేవలం కాలగణనకు సంబంధించిన గ్రంథంగా మాత్రమే కాకుండా, ముహూర్తం–తిథి–కరణం–నక్షత్రం–వారము–తారాబలం–చంద్రబలం–కార్యవిధానం వంటి అనేక అంశాలను సమన్వయపరిచిన జ్యోతిష గ్రంథంగా అధ్యయనం చేయదగినది. ప్రాచీన భారతీయ కాలజ్ఞానం, ముహూర్తశాస్త్రం, ఆచారవ్యవస్థ, జ్యోతిషదృష్టి వంటి విషయాలను తెలుసుకోవాలనుకునే వారికి ఇది విలువైన గ్రంథసంపద.

 

ఈ గ్రంథంలోని మూలపాఠాన్ని యథాశక్తి కాపాడుతూ, అందులోని శ్లోకాలకు సులభమైన తెలుగు తాత్పర్యాన్ని అందించడం ద్వారా ఆధునిక పాఠకులకు కూడా గ్రంథవిషయం సులభంగా అవగతమయ్యేలా చేయడం ఈ ప్రచురణ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. గ్రంథంలోని ప్రాచీన భావాలను గౌరవిస్తూ, వాటిని నేటి పాఠకులకు సరళమైన తెలుగులో అందించడం ద్వారా అధర్వ జ్యోతిషం మరింత విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడాలని ఆకాంక్ష.

శ్రీమన్నారాయణుని అనుగ్రహంతో, జ్యోతిర్విద్యా పరంపరను గౌరవిస్తూ ఈ గ్రంథాన్ని పాఠకులకు సమర్పిస్తున్నాము.

యాజుష జ్యోతిషం

వేదాంగాలలో జ్యోతిషశాస్త్రం అత్యంత విశిష్టమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. వేదవిహితమైన యజ్ఞయాగాదులు, ధార్మిక కర్మలు నిర్ణీత కాలానుసారంగా నిర్వహించబడవలసి ఉంటుంది. ఆ కాలాన్ని నిర్దేశించేది జ్యోతిషశాస్త్రమే. అందువల్ల వేదకర్మలతో జ్యోతిషానికి అవినాభావ సంబంధం ఉంది. ఈ గ్రంథారంభంలోనే ఐదు సంవత్సరములతో కూడిన యుగానికి అధిపతియైన ప్రజాపతిని, దినము, ఋతువు, అయనము, మాసము మొదలైన కాలవిభాగాలకు అధిష్ఠానమైన కాలస్వరూపునిగా భావించి నమస్కరించి జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని ప్రవచిస్తున్నట్లు చెప్పబడింది.

యాజుష జ్యోతిషం వేదకాలంలోని కాలగణనా పద్ధతులను సంక్షిప్తంగా, సూత్రరూపంలో ప్రతిపాదించిన ప్రాచీన జ్యోతిషగ్రంథం. యజ్ఞకర్మలకు సరియైన కాలాన్ని నిర్ణయించడమే దీని ప్రధాన ప్రయోజనంగా గ్రంథం స్వయంగా తెలియజేస్తుంది. వేదాలు యజ్ఞార్థంగా ప్రవృత్తమైనవి; యజ్ఞాలు నిర్ణీతమైన కాలక్రమాన్ని అనుసరించి నిర్వహించబడాలి. అందువల్ల కాలవిధానాన్ని తెలిసినవాడే యజ్ఞవిధానాన్ని సమగ్రంగా తెలిసినవాడవుతాడనే భావాన్ని ఈ గ్రంథం స్పష్టంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.

వేదాంగాలలో జ్యోతిషానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని “యథా శిఖా మయూరాణాం నాగానాం మణయో యథా । తద్వద్వేదాంగశాస్త్రాణాం జ్యౌతిషం మూర్ధని స్థితం ॥” అనే ప్రసిద్ధ వాక్యంతో ప్రతిపాదించారు. నెమలికి శిఖ, నాగులకు మణి ఎంత విశిష్టమో, వేదాంగశాస్త్రాలలో జ్యోతిషం అంతటి ప్రధానమైనదని ఈ భావం తెలియజేస్తుంది.

ఈ గ్రంథానికి ప్రధాన ఆధారం పంచవార్షిక యుగం. ఐదు సంవత్సరాలను ఒక యుగంగా స్వీకరించి, దాని ప్రారంభం, సంవత్సరచక్రం, మాసాలు, ఋతువులు, అయనాలు మొదలైన కాలవిభాగాలను నిర్ధారించే విధానం ఇందులో వివరించబడింది. మాఘ శుక్లపక్షం నుండి ప్రారంభమై పౌష కృష్ణపక్షంతో ముగిసే ఐదు సంవత్సరాల కాలాన్ని పంచవార్షిక యుగంగా పేర్కొంటుంది.

ఉత్తరాయణం–దక్షిణాయనం, వాటి ఆధారంగా పగలు–రాత్రులలో కలిగే మార్పులు, ఋతువుల క్రమం, ఋతువులకు సంబంధించిన నక్షత్రాధిదేవతల వ్యవస్థ వంటి విషయాలను కూడా గ్రంథం ప్రతిపాదిస్తుంది. ఉత్తరాయణంలో పగటి ప్రమాణం పెరిగి రాత్రి ప్రమాణం తగ్గడం, దక్షిణాయనంలో దీనికి విరుద్ధమైన మార్పు సంభవించడం వంటి కాలచక్ర సంబంధిత విషయాలు ఇందులో కనిపిస్తాయి.

యాజుష జ్యోతిషంలో విశేషమైన అంశం సూక్ష్మ కాలగణన. తిథి, పర్వం, నక్షత్రభాగం, దినభాగం, కళ, కాష్ఠ, నాడిక, ముహూర్తం మొదలైన కాలప్రమాణాలను పరస్పర సంబంధంతో గణించే విధానం ఇందులో సూత్రరూపంలో చెప్పబడింది. నీటి ప్రమాణాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని నాడికా ప్రమాణాన్ని నిర్ణయించే విధానం కూడా గ్రంథంలో కనిపిస్తుంది.

తిథి–నక్షత్ర గణన ఈ గ్రంథంలోని మరొక ముఖ్యమైన అంశం. తిథి, పర్వభాగం, నక్షత్రసమూహం మొదలైన వాటిని గణితపద్ధతిలో ఉపయోగించి తిథి, నక్షత్రస్థితులను నిర్ణయించే సూత్రాలు ఇవ్వబడ్డాయి. నక్షత్రాల భాగప్రమాణం, నక్షత్రకాలం, పర్వకాలంలోని పూర్వార్ధ–ఉత్తరార్ధ విభజన మొదలైన అంశాలను కూడా గ్రంథం సంక్షిప్తంగా వివరిస్తుంది.

అలాగే సూర్య–చంద్రుల గమనమే కాలగణనకు ప్రధాన ఆధారంగా ఈ గ్రంథంలో కనిపిస్తుంది. సూర్యుని తిథిస్థానం, చంద్రుని గమనభాగాలు, విషువత్ నిర్ణయం, సూర్యుని నక్షత్రస్థానం, దినప్రమాణం మొదలైన అంశాలు పరస్పరం అనుసంధానించబడ్డాయి. సూర్యచంద్రుల గమనాన్ని సరిగ్గా గ్రహించడం ద్వారా తిథి, పర్వం, దినం, మాసం, ఋతువు, అయనం వంటి కాలవిభాగాలను నిర్ణయించే పద్ధతి ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రధాన ప్రత్యేకత.

సౌరమాసం, సావనమాసం, చాంద్రమాసం అనే విభిన్న మాసప్రమాణాల మధ్య సంబంధాన్ని కూడా యాజుష జ్యోతిషం తెలియజేస్తుంది. సౌర–సావన–చాంద్రమానాల మధ్య ఉన్న ప్రమాణభేదాలను గణితరీతిలో అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా కాలగణనలో ఏర్పడే వ్యత్యాసాలను సమన్వయపరచే విధానం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

అధికమాస నిర్ణయం కూడా ఈ గ్రంథంలోని ముఖ్యమైన కాలగణనా అంశాలలో ఒకటి. సౌరమాసం, పర్వకాలం, దినప్రమాణం మొదలైన వాటి మధ్య ఏర్పడే వ్యత్యాసాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని అధికమాసాన్ని నిర్ణయించే సూత్రం ఇందులో చెప్పబడింది.

నక్షత్రాలకు సంబంధించిన విషయాలలో నక్షత్రాధిదేవతలు, నక్షత్రనామకరణం, నక్షత్రస్వభావాలు మొదలైనవి కూడా వివరించబడ్డాయి. అగ్ని, ప్రజాపతి, సోమ, రుద్ర, అదితి, బృహస్పతి, పితృదేవతలు, భగుడు, అర్యమ, సవిత, త్వష్ట, వాయువు, మిత్రుడు, విష్ణువు, వసువులు, వరుణుడు, పూషణుడు, అశ్వినీదేవతలు, యముడు మొదలైన దేవతలను ఆయా నక్షత్రాలకు అధిదేవతలుగా పేర్కొంటుంది.

యజ్ఞకర్మలో నక్షత్రాలకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని కూడా గ్రంథం ప్రత్యేకంగా తెలియజేస్తుంది. యజమానుని నక్షత్రాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని నామనిర్దేశం చేయడం, యజ్ఞకర్మలకు నక్షత్రస్వభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం వంటి విషయాలు ఇందులో పేర్కొనబడ్డాయి. అలాగే ఉగ్ర, క్రూర స్వభావాలు కలిగిన నక్షత్రాలను వర్గీకరించి వాటి స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది.

గ్రంథంలోని చివరి భాగంలో మాసాలు, సంవత్సరాలు, ముహూర్తాలు, సూర్యోదయం, పర్వాలు, దినాలు, ఋతువులు, అయనాలు మొదలైన కాలవిభాగాల గణనను లగధ మహర్షి వివరించినట్లు సారాంశంగా పేర్కొనబడింది.

చివరగా సూర్యచంద్రుల గమనజ్ఞానం వేదజ్ఞానంతోనూ, లోకవ్యవహారంతోనూ సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉందని ఫలశ్రుతి తెలియజేస్తుంది. సూర్యుడు, చంద్రుని గమనాన్ని, వాటి ఆధారంగా ఏర్పడే కాలగణనను తెలిసినవాడు వేదజ్ఞానాన్ని సమగ్రంగా గ్రహించగలడనే భావం ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది.

గ్రంథపఠన ఉద్దేశం